Ζούμε σε μια εποχή όπου η διαφωνία σπάνια μένει στο επίπεδο των επιχειρημάτων. Από τις πολιτικές και κοινωνικές αντιπαραθέσεις μέχρι τις καθημερινές συζητήσεις, συχνά μοιάζει σαν να πρέπει να διαλέξουμε στρατόπεδο, να υπερασπιστούμε τη δική μας πλευρά και να αποδείξουμε ότι έχουμε δίκιο.

Γιατί, όμως, δυσκολευόμαστε τόσο να αποδεχτούμε μια διαφορετική άποψη; Είναι ο διχασμός ένα χαρακτηριστικό που συνδέεται με την ελληνική κοινωνία ή μήπως πίσω από αυτή τη συμπεριφορά κρύβονται βαθύτερες ανθρώπινες ανάγκες;

Στα ερωτήματα αυτά απάντησε ο ψυχολόγος Αιμίλιος Ράφτης, μιλώντας στον ραδιοφωνικό σταθμό Street Radio και στην εκπομπή του Πραξιτέλη Σαραντόπουλου.

Η ανάγκη να ανήκουμε κάπου

Ο Αιμίλιος Ράφτης εξήγησε ότι ο διχασμός δεν αποτελεί αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο, αλλά συνδέεται με βαθύτερες ανθρώπινες ανάγκες. Ο άνθρωπος θέλει να αισθάνεται ότι ανήκει κάπου, ότι αποτελεί μέρος μιας ομάδας και ότι μοιράζεται κοινές αντιλήψεις με άλλους ανθρώπους.

«Ο άνθρωπος έχει μία θεμελιώδη ψυχολογική ανάγκη να ανήκει κάπου, να αισθάνεται ότι αποτελεί μέρος μιας ομάδας», ανέφερε, εξηγώντας ότι στην ψυχολογία αυτή η ανάγκη συνδέεται με την έννοια της κοινωνικής ταυτότητας.

Όταν, όμως, ταυτιζόμαστε έντονα με μια ομάδα, μια ιδεολογία ή ακόμη και ένα δημόσιο πρόσωπο, η διαφορετική άποψη μπορεί να εκληφθεί ως προσωπική απειλή. Έτσι, αντί να αντιμετωπίζουμε τη διαφωνία ως μια διαφορετική οπτική, μπορεί να αισθανθούμε ότι αμφισβητείται κάτι βαθύτερο από την ίδια μας την άποψη.

Όπως σημείωσε ο ίδιος, στην Ελλάδα υπάρχουν ιστορικές και κοινωνικές εμπειρίες που ενδέχεται να ενισχύουν την πόλωση. Ωστόσο, το φαινόμενο δεν αφορά μόνο τους Έλληνες, καθώς η ανάγκη του ανθρώπου να ανήκει σε μια ομάδα μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει όσους έχουν διαφορετικές απόψεις.

Το σημαντικό, σύμφωνα με τον ψυχολόγο, είναι να κατανοήσουμε ότι η ανάγκη να ανήκουμε κάπου δεν χρειάζεται να μας οδηγεί σε εχθρικές συμπεριφορές.

«Η διαφωνία δεν χρειάζεται να μετατρέπεται σε εχθρότητα. Μπορούμε να διαφωνήσουμε χωρίς να διχαζόμαστε», τόνισε.

Είμαστε υποχρεωμένοι να διαλέγουμε πλευρά;

Χρειάζεται άραγε να παίρνουμε θέση σε κάθε αντιπαράθεση για να έχουμε άποψη; Σύμφωνα με τον Αιμίλιο Ράφτη, όχι. Δεν είμαστε υποχρεωμένοι να ανήκουμε σε κάποιο στρατόπεδο προκειμένου να διαμορφώσουμε και να εκφράσουμε τη δική μας γνώμη.

Όπως εξήγησε, η ικανότητα να διαμορφώνουμε τη δική μας κρίση χωρίς να παρασυρόμαστε από την πίεση μιας ομάδας αποτελεί ένδειξη ψυχολογικής αυτονομίας.

Πολλές φορές, ωστόσο, φοβόμαστε ότι, αν δεν πάρουμε θέση, θα απορριφθούμε ή θα μείνουμε έξω από την ομάδα στην οποία θέλουμε να ανήκουμε. Έτσι, η ανάγκη για αποδοχή μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο εκφράζουμε τις απόψεις μας και να μας κάνει να αισθανόμαστε ότι πρέπει να επιλέξουμε πλευρά, ακόμη κι όταν δεν το επιθυμούμε.

«Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε με κάποιον για να τον σεβόμαστε, ούτε να διαλέγουμε πλευρά για να έχουμε ταυτότητα», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η προσωπική μας ταυτότητα, επομένως, δεν χρειάζεται να εξαρτάται από την ένταξή μας σε ένα συγκεκριμένο στρατόπεδο. Μπορούμε να έχουμε τη δική μας κρίση, να διαφωνούμε με τους άλλους και ταυτόχρονα να αναγνωρίζουμε το δικαίωμά τους να σκέφτονται διαφορετικά.

Όταν υπερασπιζόμαστε την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας

Τι μπορεί να κρύβεται πίσω από την έντονη ανάγκη μας να έχουμε δίκιο; Μπορεί μια αντιπαράθεση να αποτελεί τρόπο να αποφύγουμε προβλήματα που μας απασχολούν στην προσωπική μας ζωή;

Ο Αιμίλιος Ράφτης διευκρίνισε ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό μπορεί να συμβαίνει, χωρίς να σημαίνει ότι πίσω από κάθε διαφωνία υπάρχει απαραίτητα κάποιο ψυχικό τραύμα ή μια βαθύτερη ανασφάλεια.

Όπως εξήγησε, μέσα από μια αντιπαράθεση ο άνθρωπος μπορεί να προσπαθεί να επιβεβαιώσει την ταυτότητά του, να αισθανθεί σημαντικός ή να αποκτήσει μια αίσθηση ασφάλειας και αποδοχής. Η ανάγκη αυτή δεν αφορά μόνο την επιθυμία μας να αποδείξουμε ότι έχουμε δίκιο, αλλά μπορεί να συνδέεται και με τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, πίσω από την έντονη ανάγκη να δικαιωθούμε βρίσκεται ο φόβος μήπως αμφισβητηθούμε.

«Μερικές φορές δεν υπερασπιζόμαστε απλώς μία άποψη. Υπερασπιζόμαστε την εικόνα που έχουμε χτίσει για τον εαυτό μας», σημείωσε ο ψυχολόγος.

Όταν η αντιπαράθεση γίνεται τρόπος αποφυγής

Μια ακόμη διάσταση που ανέλυσε ο Αιμίλιος Ράφτης αφορά το ενδεχόμενο η εξωτερική αντιπαράθεση να μας αποσπά από τις δικές μας δυσκολίες.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, αντί να στρέψουμε την προσοχή μας στα προσωπικά μας προβλήματα, στις ανασφάλειες ή στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε, μεταφέρουμε την έντασή μας σε μια εξωτερική σύγκρουση. Με αυτόν τον τρόπο, η συζήτηση για το ποιος έχει δίκιο και ποιος άδικο μπορεί να γίνει ευκολότερη από την αντιμετώπιση όσων μας δυσκολεύουν εσωτερικά.

Ο ίδιος ξεκαθάρισε ότι αυτό δεν ισχύει για όλους, επισημαίνοντας, ωστόσο, ότι η αντιπαράθεση μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να λειτουργήσει ως μηχανισμός αποφυγής.

«Είναι πολλές φορές πιο εύκολο να ασχοληθούμε με το ποιος έχει δίκιο και ποιος έχει άδικο παρά να αντιμετωπίσουμε όσα μας δυσκολεύουν μέσα μας», ανέφερε.

Και πρόσθεσε μια χαρακτηριστική φράση: «Μερικές φορές ο μεγαλύτερος θόρυβος που δημιουργούμε γύρω μας είναι ένας τρόπος να αποφύγουμε τη σιωπή μέσα μας».

Ο σεβασμός δεν προϋποθέτει συμφωνία

Προς το τέλος της συζήτησης, ο δημοσιογράφος έθεσε το ζήτημα της ενσυναίσθησης, επισημαίνοντας ότι συχνά δεν αναλογιζόμαστε πώς μπορεί να επηρεάσουν τους άλλους τα λόγια και οι πράξεις μας.

Ο Αιμίλιος Ράφτης συμφώνησε, εξηγώντας ότι πολλές φορές είμαστε τόσο απορροφημένοι από τις δικές μας ανάγκες, ώστε ξεχνάμε πως απέναντί μας υπάρχει ένας άνθρωπος με συναισθήματα, δυσκολίες και προσωπικές μάχες που δεν γνωρίζουμε.

«Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε με κάποιον για να δείξουμε ευαισθησία απέναντί του. Ο σεβασμός δεν προϋποθέτει συμφωνία. Προϋποθέτει ανθρωπιά», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Αιμίλιος Ράφτης
Ψυχολόγος
Σύνδεση Ψυχής – www.sindesipsixis.gr