109 χρόνια από την επανάσταση των Μπολσεβίκων στη Ρωσία, ένα γεγονός που ανέτρεψε την πολιτική εξουσία και επηρέασε καθοριστικά τον 20ό αιώνα.

Στις 7 Νοεμβρίου 1917, στην Πετρούπολη της Ρωσίας, οι Μπολσεβίκοι υπό την ηγεσία του Βλαντίμιρ Λένιν ανέτρεψαν την Προσωρινή Κυβέρνηση, σε μια επαναστατική εξέγερση που έμελλε να αλλάξει την ιστορία της Ρωσίας και ολόκληρου του κόσμου.

Η Οκτωβριανή Επανάσταση, όπως έμεινε γνωστή, αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά και κοινωνικά γεγονότα του 20ού αιώνα. Οδήγησε στη δημιουργία ενός νέου κρατικού συστήματος, που στηριζόταν στην ιδεολογία του μαρξισμού, και άνοιξε τον δρόμο για την ίδρυση της Σοβιετικής Ένωσης το 1922.

Γιατί ονομάστηκε Οκτωβριανή

Παρότι η επέτειος τιμάται στις 7 Νοεμβρίου, η επανάσταση ονομάζεται Οκτωβριανή επειδή η Ρωσία χρησιμοποιούσε τότε το Ιουλιανό ημερολόγιο.

Σύμφωνα με εκείνο, η εξέγερση εκδηλώθηκε στις 25 Οκτωβρίου 1917. Η ημερομηνία αυτή αντιστοιχεί στην 7η Νοεμβρίου με το Γρηγοριανό ημερολόγιο, που χρησιμοποιείται σήμερα.

Μια κοινωνία στα όρια της κατάρρευσης

Η Ρωσία του 1917 βρισκόταν σε βαθιά πολιτική, οικονομική και κοινωνική κρίση.

Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος είχε προκαλέσει τεράστιες ανθρώπινες απώλειες, ελλείψεις τροφίμων, πληθωρισμό και εξάντληση του πληθυσμού.

Η Φεβρουαριανή Επανάσταση είχε ήδη οδηγήσει στην παραίτηση του τσάρου Νικολάου Β΄ και στο τέλος της μοναρχίας. Ωστόσο, η Προσωρινή Κυβέρνηση που σχηματίστηκε δεν κατάφερε να επιλύσει τα βασικά προβλήματα της χώρας.

Η συνέχιση της συμμετοχής στον πόλεμο, η έλλειψη γης για τους αγρότες και οι δύσκολες συνθήκες ζωής των εργατών ενίσχυσαν τη δυσαρέσκεια.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι Μπολσεβίκοι κέρδισαν αυξανόμενη υποστήριξη με τα συνθήματα «Ειρήνη, Γη, Ψωμί» και «Όλη η εξουσία στα Σοβιέτ».

Η κατάληψη της εξουσίας

Τη νύχτα της 6ης προς την 7η Νοεμβρίου, δυνάμεις πιστές στους Μπολσεβίκους κατέλαβαν στρατηγικά σημεία της Πετρούπολης, όπως γέφυρες, σιδηροδρομικούς σταθμούς και κέντρα επικοινωνιών.

Η επιχείρηση κορυφώθηκε με την κατάληψη των Χειμερινών Ανακτόρων, όπου βρισκόταν η έδρα της Προσωρινής Κυβέρνησης.

Η κυβέρνηση ανατράπηκε και οι Μπολσεβίκοι ανακοίνωσαν τη μεταβίβαση της εξουσίας στα Σοβιέτ, τα συμβούλια εργατών και στρατιωτών.

Ο Λένιν ανέλαβε την ηγεσία της νέας κυβέρνησης, του Συμβουλίου των Λαϊκών Επιτρόπων.

Οι πρώτες επαναστατικές αποφάσεις

Από τις πρώτες ενέργειες της νέας εξουσίας ήταν η έκδοση διαταγμάτων για την ειρήνη και τη γη.

Η κυβέρνηση επιδίωξε την αποχώρηση της Ρωσίας από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η οποία πραγματοποιήθηκε με τη Συνθήκη του Μπρεστ-Λιτόφσκ τον Μάρτιο του 1918.

Παράλληλα, προχώρησε στην κατάργηση της μεγάλης γαιοκτησίας και στην αναδιαμόρφωση των σχέσεων ιδιοκτησίας και παραγωγής.

Οι αλλαγές αυτές συνοδεύτηκαν από έντονες πολιτικές συγκρούσεις, οι οποίες εξελίχθηκαν σε έναν πολύχρονο και αιματηρό εμφύλιο πόλεμο.

Από την επανάσταση στη Σοβιετική Ένωση

Το 1922 ιδρύθηκε επισήμως η Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών, η οποία εξελίχθηκε σε μία από τις δύο παγκόσμιες υπερδυνάμεις του 20ού αιώνα.

Η Οκτωβριανή Επανάσταση επηρέασε βαθιά το διεθνές εργατικό κίνημα, τα κομμουνιστικά κόμματα και τις πολιτικές αντιπαραθέσεις σε πολλές χώρες.

Παράλληλα, η εγκαθίδρυση του σοβιετικού συστήματος συνδέθηκε με σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές, αλλά και με μονοκομματική διακυβέρνηση, πολιτικές διώξεις και περιορισμούς των ατομικών ελευθεριών.

Η ιστορική αποτίμηση της επανάστασης εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο μελέτης και διαφορετικών ερμηνειών.

Μια επανάσταση με παγκόσμια επίδραση

Η σημασία της Οκτωβριανής Επανάστασης ξεπέρασε κατά πολύ τα σύνορα της Ρωσίας.

Η δημιουργία του πρώτου μακρόβιου κράτους που αυτοπροσδιοριζόταν ως σοσιαλιστικό επηρέασε τις κοινωνικές διεκδικήσεις, τις εργασιακές σχέσεις, τα κινήματα ανεξαρτησίας και τις διεθνείς ισορροπίες.

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η αντιπαράθεση ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες διαμόρφωσε την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου.

Ακόμη και μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991, οι πολιτικές και ιδεολογικές συνέπειες του 1917 εξακολουθούν να απασχολούν ιστορικούς, πολιτικούς επιστήμονες και κοινωνίες σε ολόκληρο τον κόσμο.

Εκατόν εννέα χρόνια αργότερα, η 7η Νοεμβρίου παραμένει μια ημερομηνία-ορόσημο για την κατανόηση των μεγάλων κοινωνικών και πολιτικών ανακατατάξεων της σύγχρονης ιστορίας.

Πηγές: Encyclopaedia Britannica, Library of Congress