Η Ελλάδα τιμά σήμερα την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου 1940, μία από τις σημαντικότερες στιγμές της νεότερης ιστορίας της, που ταυτίστηκε με την αντίσταση απέναντι στον φασισμό, την υπεράσπιση της ελευθερίας και τη συλλογική αποφασιστικότητα ενός ολόκληρου λαού.

Συμπληρώνονται σήμερα 86 χρόνια από τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, όταν η φασιστική Ιταλία του Μπενίτο Μουσολίνι απαίτησε, μέσω τελεσιγράφου, να επιτραπεί η είσοδος ιταλικών στρατευμάτων και η κατάληψη στρατηγικών σημείων της ελληνικής επικράτειας.

Το τελεσίγραφο επιδόθηκε στον τότε πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά από τον Ιταλό πρέσβη Εμανουέλε Γκράτσι. Η απόρριψή του, που έμεινε στην ιστορία ως το «ΟΧΙ», σήμανε την είσοδο της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Λίγες ώρες αργότερα, οι ιταλικές δυνάμεις εισέβαλαν στην Ελλάδα από τα ελληνοαλβανικά σύνορα, ξεκινώντας μια πολεμική αναμέτρηση που έμελλε να αποτελέσει σημαντικό κεφάλαιο της ευρωπαϊκής αντίστασης στις δυνάμεις του Άξονα.

Η αντίσταση στο Αλβανικό Μέτωπο

Ο ελληνικός στρατός, παρά τις δύσκολες συνθήκες και τις σημαντικές ελλείψεις σε εξοπλισμό, κατάφερε να αποκρούσει την ιταλική επίθεση και στη συνέχεια να περάσει στην αντεπίθεση.

Στα βουνά της Ηπείρου και της Αλβανίας, μέσα σε ιδιαίτερα σκληρές καιρικές συνθήκες, χιλιάδες στρατιώτες αγωνίστηκαν για την υπεράσπιση της χώρας.

Καθοριστική υπήρξε και η συμβολή του άμαχου πληθυσμού. Οι γυναίκες της Πίνδου, που μετέφεραν πολεμοφόδια και εφόδια στις δύσβατες ορεινές περιοχές, αναδείχθηκαν σε ένα από τα διαχρονικά σύμβολα της ελληνικής αντίστασης.

Οι επιτυχίες του ελληνικού στρατού απέναντι στις ιταλικές δυνάμεις αποτέλεσαν σημαντική εξέλιξη στην πρώτη περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και ενίσχυσαν το ηθικό των λαών που αντιστέκονταν στον φασισμό.

Από τον πόλεμο στην Κατοχή και την Εθνική Αντίσταση

Η γερμανική εισβολή, τον Απρίλιο του 1941, οδήγησε τελικά στην κατάληψη της Ελλάδας από τις δυνάμεις του Άξονα.

Ακολούθησαν τα σκληρά χρόνια της Κατοχής, με πείνα, διώξεις, εκτελέσεις, καταστροφές και τεράστιες ανθρώπινες απώλειες.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες αναπτύχθηκε ένα μαζικό αντιστασιακό κίνημα, με καθοριστική τη συμβολή του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΕΑΜ), που ιδρύθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 1941 και αναδείχθηκε στη μεγαλύτερη αντιστασιακή οργάνωση της χώρας.

Με τον Ελληνικό Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό (ΕΛΑΣ), τον ένοπλο βραχίονά του, το ΕΑΜ διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στον αγώνα κατά των δυνάμεων κατοχής, ενώ παράλληλα ανέπτυξε σημαντική κοινωνική δράση, οργανώνοντας κινητοποιήσεις και πρωτοβουλίες αλληλεγγύης για την ανακούφιση του δοκιμαζόμενου πληθυσμού.

Στον αγώνα της Εθνικής Αντίστασης συμμετείχαν επίσης και άλλες οργανώσεις, όπως ο ΕΔΕΣ και η ΕΚΚΑ, συμβάλλοντας στην αντίσταση απέναντι στον κατακτητή.

Η αντίσταση του 1940 και οι αγώνες των επόμενων χρόνων αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ιστορικής μνήμης της χώρας και της διαρκούς προσπάθειας του ελληνικού λαού για ελευθερία και εθνική ανεξαρτησία.

Η σημασία της επετείου σήμερα

Η 28η Οκτωβρίου δεν αποτελεί μόνο μια ημέρα εθνικής υπερηφάνειας και τιμής προς όσους πολέμησαν.

Είναι παράλληλα μια ευκαιρία αναστοχασμού για την αξία της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ειρήνης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Σε μια εποχή κατά την οποία οι πολεμικές συγκρούσεις εξακολουθούν να προκαλούν ανθρώπινες τραγωδίες και η άνοδος ακραίων ιδεολογιών δημιουργεί νέες προκλήσεις, τα ιστορικά διδάγματα της περιόδου παραμένουν επίκαιρα.

Η διατήρηση της ιστορικής μνήμης αποτελεί ευθύνη απέναντι στις νεότερες γενιές, ώστε η γνώση του παρελθόντος να συμβάλλει στην κατανόηση του παρόντος και στην οικοδόμηση ενός ειρηνικότερου μέλλοντος.

Η 28η Οκτωβρίου υπενθυμίζει ότι η ελευθερία και η δημοκρατία δεν είναι αυτονόητες κατακτήσεις. Αποτελούν αξίες που απαιτούν διαρκή υπεράσπιση, συλλογική ευθύνη και σεβασμό στην ανθρώπινη ζωή.

Πηγές: ΕΡΤ, ΕΛΣΤΑΤ