Γράφει η Σοφία Μπασκάκη, Δημοσιογράφος

«Κατά τον δαίμονα εαυτού»

Jim Morrison: Ο αντισυμβατικός ποιητής των DOORS

Ο θρυλικός τραγουδιστής και frontman του συγκροτήματος DOORS, James Douglas Morrison, έμεινε γνωστός στο ευρύ κοινό για την ριζοσπαστική και ανατρεπτική σκηνική παρουσία του καθώς και για τον προκλητικό τρόπο ζωής του κόντρα σε κάθε κατεστημένο της εποχής του. Λίγοι είναι όμως αυτοί που γνωρίζουν ποιες πραγματικά ήταν οι ανησυχίες του και το έργο που κληροδότησε τόσο στο μουσικό στερέωμα του τέλους της δεκαετίας του ΄60 όσο και στον κόσμο της ποίησης.

Γεννημένος στις 8 Δεκεμβρίου 1943, μεγάλωσε σε μια συντηρητική οικογένεια μέσα από την οποία αποκόμισε την αμφισβήτηση για τις οικογενειακές αξίες, τα κοινωνικά «πρέπει» και την σοβαροφάνεια που κρύβει απωθημένα και καταπιεσμένες επιθυμίες. Δέχθηκε επιρροές από τη νεότερη λογοτεχνία και φιλοσοφία, οι οποίες στάθηκαν καθοριστικές για την διαμόρφωση του χαρακτήρα και της προσωπικότητας του.

Στις συνεντεύξεις του Jim Morrison φαίνεται η επίδραση σημαντικών νεότερων λογοτεχνών και κυρίως των λεγόμενων «καταραμένων ποιητών». Σταγόνες έμπνευσης νοτίζουν τα γραπτά του: η ψυχωτική φαντασία του E.A. Poe, η άρνηση των κατεστημένων ορίων του Verlaine, ο μοιραίος τυχοδιωκτισμός του Rimbaud, από τον Baudelaire η τραγικότητα του ανθρώπινου πεπρωμένου κι από όλους η μυστική ενατένιση του Αγνώστου, της απόκρυφης φύσης του ανθρώπου. Δεν είναι τυχαίο που οι DOORS εμπνεύστηκαν το όνομα τους από το βιβλίο του Aldus Huxley «The doors of Perception» (οι  Πύλες της Αντίληψης).

Βαθιά χάραξαν την ψυχή του  Morrison οι αναγνώσεις του Νίτσε, μέσα από τις οποίες γνώρισε την αξία της απελευθέρωσης των ενστίκτων και της φαντασίας των εδώ και αιώνες καταπιεσμένων δυνάμεων του ανθρώπου και της γέννησης του μελλοντικού ελεύθερου ανθρώπου του μέλλοντος. Του Υπερανθρώπου. Αυτό όμως που επηρέασε τη σκέψη και τη ζωή του ακόμα περισσότερο ήταν η εξοικείωση με την αρχαία ελληνική φιλοσοφία, την ιστορία και την τραγωδία. Η μυστηριακή παράδοση ήταν αυτή που τον μαγνήτισε περισσότερο και που τα διδάγματά της προσπάθησε να μεταφέρει στην τέχνη του.

Στα τέλη της δεκαετίας του ’60, συνειδητοποιώντας οδυνηρά ότι το έδαφος που διάλεξαν οι DOORS για να φυτέψουν τους σπόρους τους ήταν σαθρό, προσπαθεί επανειλημμένα να αποτινάξει από πάνω του το δέρμα του «Βασιλιά-Σαύρα» και να στραφεί σε μια ήσυχη ζωή αφιερωμένη στο πρώτο πάθος του, την ποίηση. Αλλά ο μύθος που είχαν δημιουργήσει οι DOORS, κυλούσε πια στο δικό του, αυτόνομο δρόμο. Στην προσπάθεια του να ξεφύγει από την πραγματικότητα ο Morrison αφέθηκε πλήρως «στο δρόμο της υπερβολής» (W. Blake).

Ατέλειωτες καταχρήσεις, αλκοόλ, ξενύχτια και κραιπάλη, έφθειραν τόσο τον ίδιο, όσο και την ένωση με τους υπόλοιπους DOORS, που συνέχιζαν απορροφημένοι το φανταχτερό παιχνίδι της δόξας. Φάσματα μοναξιάς, απελπισίας και θανάτου άρχισαν να στοιχειώνουν πάλι τα γραπτά και τη ζωή του. «Σύγχυση… όλη μου η ζωή είναι μια ψευδαίσθηση, όλο μου ο κόσμος ένα σχισμένο τσίρκο… όλο μου το μυαλό καταρρέει» τραγουδά ανάμεσα στους κανονικούς στίχους των τραγουδιών. ‘Έψαχνε τρόπους να ξεφύγει από την πολύχρωμη παρέλαση των συναυλιών, των πάρτι, των δημοσιογράφων.

Βρήκε «καταφύγιο» σε ένα ταξίδι στο Παρίσι, στα μέσα του ΄71. Εκεί, στην πόλη των φιλοσόφων και των ποιητών, θα αναζητήσει ξανά την έμπνευσή του. Το πάθος όμως και η πίστη που τρικύμιζαν τα έργα του φαινόταν πια να ‘χει χαθεί.

Στα τελευταία του γραπτά αναφέρει: «Ο θάνατος μας κάνει όλους αγγέλους και μας δίνει φτερά εκεί που είχαμε ώμους λείους σαν τα νύχια του κορακιού».

Ο φυσικός θάνατος δεν άργησε να ακολουθήσει τον πνευματικό: βρέθηκε νεκρός στο μπάνιο του στο Παρίσι στις 3 Ιουλίου 1971, με ένα αινιγματικό χαμόγελο χαραγμένο στο πρόσωπό του. ‘‘All your Soft wild promises were words. Birds endlessly in flight…’’

Ο Morrison είναι ο ποιητής που «ταξίδεψε» στα 27 του χρόνια ψάχνοντας την χαμένη του Ιθάκη περνώντας τις «Πύλες της Αντίληψης». Τον μόνο φόβο που είχε ήταν ο ίδιος του ο εαυτός και η επιγραφή στον τάφο του, στο Παρίσι στο κοιμητήριο Περ Λασέζ, «Κατά τον δαίμονα εαυτού» λέγεται πως γράφτηκε από την οικογένεια του κατά δική του επιθυμία. «Πράττω κατά τον δαίμονα εαυτού» σημαίνει «πράττω σύμφωνα με αυτό που η συνείδηση μου θεωρεί σωστό», αδιαφορώντας για την επικριτική διάθεση των άλλων και είναι μια στάση ζωής που υιοθέτησαν οι Στωικοί φιλόσοφοι. Έτσι και ο Morrison έπραττε στη σύντομη ζωή του πάντα σύμφωνα με ό,τι υπαγόρευε η συνείδηση του, ο «προσωπικός του θεός», μακριά από τις επιταγές της κοινωνίας.

Ο Jim Morrison ήταν από τους λίγους που συνειδητοποίησαν με απόγνωση ότι η εποχή των οραμάτων για την αλλαγή του κόσμου έφτανε στο τέλος της.

Η αμφισβήτηση της γενιάς του είχε αφήσει ανεξίτηλα σημάδια στη δομή της κοινωνίας, μα απέτυχε αυτό που ο Morrison επιζητούσε πάνω από όλα: την εσωτερική ελευθερία, τη μετάλλαξη του ανθρώπου. Ο Morrison έβλεπε από τη σκηνή, στον ορίζοντα, τα πρώτα σύννεφα της εποχής που ερχόταν, την οποία παραήταν ευαίσθητος και ασυμβίβαστος για να ακολουθήσει. Για αυτό αφιερώθηκε σε μια προσπάθεια, για να κάνει το ταξίδι προς το «Τέλος της Νύχτας» (End of the night), να περάσει παρασύροντας μαζί και άλλους την Πύλη του Αγνώστου, αυτή που κάποτε θα οδηγούσε σε έναν κόσμο όπως τον είχε «δει»: νέο και ελεύθερο. Μα η δύναμη ενός μονάχα ανθρώπου δεν είναι αρκετή.