104 χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την έναρξη της πρωθυπουργίας του Μπενίτο Μουσολίνι, ενός γεγονότος που άνοιξε τον δρόμο για την εγκαθίδρυση της φασιστικής δικτατορίας στην Ιταλία και επηρέασε καθοριστικά την ευρωπαϊκή ιστορία.

Στις 31 Οκτωβρίου 1922 άρχισε επισήμως η πρωθυπουργική θητεία του Μπενίτο Μουσολίνι, έπειτα από την πολιτική κρίση που προκάλεσε η λεγόμενη «Πορεία προς τη Ρώμη».

Λίγες ημέρες νωρίτερα, χιλιάδες οπαδοί του Εθνικού Φασιστικού Κόμματος, γνωστοί ως «μελανοχίτωνες», είχαν κινητοποιηθεί με στόχο να ασκήσουν πίεση στην ιταλική κυβέρνηση και να επιβάλουν την ανάληψη της εξουσίας από τον Μουσολίνι.

Ο βασιλιάς Βίκτωρ Εμμανουήλ Γ΄ αρνήθηκε να εγκρίνει την κήρυξη κατάστασης πολιορκίας και στις 29 Οκτωβρίου ανέθεσε στον Μουσολίνι τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Από την πολιτική κρίση στη δικτατορία

Η Ιταλία αντιμετώπιζε τότε σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές αναταραχές, στον απόηχο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η ανεργία, η πολιτική αστάθεια και οι συγκρούσεις ανάμεσα σε κοινωνικές και πολιτικές ομάδες δημιούργησαν πρόσφορο έδαφος για την άνοδο του φασιστικού κινήματος.

Ο Μουσολίνι αξιοποίησε την ανασφάλεια και τον εθνικισμό, ενώ οι φασιστικές παραστρατιωτικές ομάδες χρησιμοποιούσαν συστηματικά τη βία και τον εκφοβισμό εναντίον πολιτικών αντιπάλων, συνδικαλιστών και οργανώσεων της Αριστεράς.

Αρχικά σχημάτισε κυβέρνηση συνεργασίας. Στα επόμενα χρόνια, όμως, περιόρισε σταδιακά τις δημοκρατικές ελευθερίες, εξουδετέρωσε την πολιτική αντιπολίτευση και συγκέντρωσε την εξουσία στα χέρια του.

Μέχρι το 1925 η Ιταλία είχε οδηγηθεί στην εγκαθίδρυση ανοιχτής δικτατορίας.

Οι συνέπειες για την Ευρώπη

Το φασιστικό καθεστώς του Μουσολίνι αποτέλεσε πρότυπο για άλλα αυταρχικά κινήματα της εποχής, μεταξύ των οποίων και ο γερμανικός ναζισμός.

Η συμμαχία της φασιστικής Ιταλίας με τη ναζιστική Γερμανία και η συμμετοχή της στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οδήγησαν τη χώρα σε μια καταστροφική ιστορική περίοδο.

Ο Μουσολίνι ανατράπηκε το 1943 και εκτελέστηκε από Ιταλούς παρτιζάνους τον Απρίλιο του 1945.

Η επέτειος της 31ης Οκτωβρίου υπενθυμίζει πώς η πολιτική βία, ο εκφοβισμός και η υποχώρηση των δημοκρατικών θεσμών μπορούν να ανοίξουν τον δρόμο προς τον αυταρχισμό.

Πηγές: Treccani, United States Holocaust Memorial Museum, The Guardian