Ο Τάκης Μιχαλόλιας είχε το αμφίβολο προνόμιο να είναι ο τελευταίος άνθρωπος που θα μιλούσε στη μεγαλύτερη σε χρονική διάρκεια δίκη στην Ιστορία του ελληνικού κράτους.  Ή μάλλον ο προτελευταίος, πριν η πρόεδρος Μ. Λεπενιώτου ανακοινώσει την ετυμηγορία του δικαστηρίου σε ακριβώς 31 ημέρες από σήμερα, στις 7 του ερχόμενου Οκτωβρίου, στις 11 το πρωί. Σε κάθε περίπτωση, απέφυγε να χρησιμοποιήσει αυτό το προνόμιο ζητώντας από το δικαστήριο να αθωώσει τον αδερφό του, πελάτη του και αρχηγό τής ναζιστικής συμμορίας Νίκο Μιχαλολιάκο. Προτίμησε αντ’ αυτού να εκφωνήσει έναν τελευταίο μικρό λόγο για την ορθή κρίση και την ηθική του δικαστηρίου, συμβατό με τον τρόπο που ξεκίνησε την αγόρευσή του, όταν υπενθύμισε στην έδρα τις ενστάσεις τής πολιτικής αγωγής για τους ρυθμούς της δίκης, προσθέτοντας σαν μαθητής του Δημοτικού που καρφώνει τον συμμαθητή του για να κάνει τον καλό στη δασκάλα: «Εμείς δεν έχουμε κανένα παράπονο από το δικαστήριό σας».

Αυτή η κάπως αρχαϊκή και περισσότερο υποτακτική, παρά γοητευτική απόδοση τιμών στην έδρα, ενδεικτική της στάσης της υπεράσπισης σε όλη τη δίκη, υπήρξε μάλλον και η κεντρική ιδέα της αγόρευσης του Μιχαλόλια, η οποία είχε κινήσει την περιέργεια σχετικά με το προς τα πού θα κινηθεί μετά την υπερβολική μακρυγορία του νεότερου γιου του Γιώργου, που δημιούργησε τη λανθασμένη αίσθηση ότι ο πατέρας του ζητούσε να κερδίσει χρόνο για κάτι.

Τελικά, too much ado about nothing, κατά πώς είναι ο τίτλος μιας ιλαρής σαιξπηρικής κωμωδίας: πολύ κακό για το τίποτα. Το παλιότερο άλογο των ναζιστικών νομικών στάβλων επιτέθηκε στους «πολιτικούς αντιπάλους» της Χρυσής Αυγής που θέλησαν να την αναχαιτίσουν πολιτικά, τα έβαλε με τη Νέα Δημοκρατία καρφώνοντάς την ως «όμορο χώρο», σχολίασε ότι ο Μάκης Βορίδης σχεδίαζε σβάστικες στο θρανίο του όταν πήγαινε σχολείο (πληροφορία που θα είχε το ενδιαφέρον της αν δεν συνέβαινε να μην εκπλήσσει κανέναν απολύτως), θυμήθηκε λίγο τον Εμφύλιο σαν καλός ακροδεξιός, τα έβαλε με τον Δημήτρη Ψαρρά και τον Πέτρο Κωνσταντίνου και γενικά επανέλαβε όσα αναμασούσε η υπεράσπιση επί πεντέμισι χρόνια, προσπαθώντας με την εμπειρία της ηλικίας του να αποφύγει το ύφος θλιβερού λιμοκοντόρου που είχαν οι συναγωνιστές συνάδελφοι και μαθητές του αυτούς τους 65 μήνες.

Δύο αντίθετοι κόσμοι

Η δίκη αυτή έφερε αντιμέτωπους για πεντέμισι χρόνια δύο εντελώς αντίθετους κόσμους. Αντίθετους σε κάθε επίπεδο: πολιτικό, πολιτισμικό, ανθρωπολογικό, αισθητικό. Από τη μία πλευρά, οι δεκάδες φασίστες δικηγόροι, καλοπληρωμένοι από τον μισθό του «επιστημονικού συνεργάτη» της Χρυσής Αυγής στη Βουλή στη συντριπτική τους πλειονότητα, γλοιώδεις προς την έδρα, προκλητικοί προς την πολιτική αγωγή, με μια τραγική αίσθηση του χιούμορ που παρέπεμπε σε επαρχιώτες χωροφύλακες της δεκαετίας του 1950 και έτοιμοι να παίξουν ξύλο μεταξύ τους κάθε φορά που κάποιος κατηγορούμενος έλεγε κάτι που ενοχοποιούσε τον πελάτη ενός άλλου. Πίσω τους, άδειες θέσεις, προορισμένες για φίλους της υπεράσπισης που δεν ευδόκησαν να εμφανιστούν στο δικαστήριο παρά στην απολογία του φίρερ Μιχαλολιάκου και του πάλαι ποτέ πουλέν του και πλέον φιρερίσκου σε δική του συμμορία Κασιδιάρη. Από την άλλη, αυτό που ο Θανάσης Καμπαγιάννης αποκάλεσε στην αγόρευσή του «κόσμο των μελισσών», συνήγοροι πολιτικής αγωγής που βρίσκονταν στα έδρανα χάρη στη δική τους επιθυμία και στις προσπάθειες του αντιφασιστικού κινήματος να τους εξασφαλίσει τους πόρους για να κάνουν τη δουλειά τους, άνθρωποι που σε όλη τη διάρκεια της δίκης δεν παρέλειπαν να επικαλούνται τις πιο ευγενικές αξίες του ανθρωπισμού ως την ουσιαστική διακύβευση αυτής της δίκης.

Αντίστοιχο σκηνικό με τους μάρτυρες. Από τη μία πλευρά σκοτεινές υπάρξεις βγαλμένες λες από φιγούρες της μαφίας του λιμανιού στα θεατρικά έργα του Μπρεχτ. Από την άλλη, θύματα επιθέσεων, ξυλοδαρμών, εργαζόμενοι και συνδικαλιστές, ακαδημαϊκοί που δεν κρύφτηκαν πίσω από το διάφανο σεντόνι της ουδετερότητας, άνθρωποι που γενναία σηκώθηκαν στο δικαστήριο και κατέθεσαν τη μαρτυρία τους απέναντι στον ναζισμό και στους μπράβους του, όπως έκαναν κατά το παρελθόν οι αντιφασίστες σε αντίστοιχες και δυσκολότερες δίκες του Μεσοπολέμου. Ο Κώστας Παπαδάκης στην εμβληματική του αγόρευση δεν παρέλειψε να αναφερθεί σ’ αυτούς και στον Χανς Λίτεν, τον αντιφασίστα δικηγόρο που τελείωσε τη ζωή του στο Νταχάου.

Η γυναίκα σύμβολο

Και πίσω από αυτούς, ένα πανέμορφο μελίσσι από νέα παιδιά, αγόρια και κορίτσια, και μεγαλύτερους ανθρώπους που βρίσκονταν σχεδόν κάθε μέρα εκεί, σαν να έφτιαχναν ένα κέλυφος προστασίας γύρω από τη Μάγδα Φύσσα, αυτή την απολύτως συγκλονιστική γυναίκα, που δεν έλειψε παρά μερικά φορτισμένα λεπτά από το δικαστήριο, σαν να ήθελε να μην αφήσει κανέναν στην αίθουσα να ξεχάσει τι δικαζόταν.

Η ετυμηγορία

Το δικαστήριο ανακοίνωσε ως ημερομηνία της ετυμηγορίας την 7η Οκτωβρίου, στις 11 το πρωί. Τότε θα μάθουμε αν για πρώτη φορά στην Ιστορία η ελληνική Δικαιοσύνη θα καταδικάσει μια φασιστική οργάνωση ως εγκληματική ή αν θα διαιωνιστεί η παράδοση της ατιμωρησίας που κρατάει από τις εποχές της 3Ε του εμπρησμού του Κάμπελ και των δικών των δωσίλογων. Αμφιβολίες για το αν το δικαστήριο θα πάει πιο πέρα από την εξωφρενική πρόταση της εισαγγελέως δεν υπάρχουν πολλές. Το να φτάσει ωστόσο μέχρι την ηγεσία του ναζιστικού βρικόλακα που ταλαιπώρησε την ελληνική κοινωνία την τελευταία δεκαετία είναι το ζητούμενο.

Σε κάθε περίπτωση, ο κόσμος του αντιφασιστικού κινήματος θα βρίσκεται ξανά στο Εφετείο στις 7 Οκτωβρίου. Κυρίως, θα βρίσκεται «εκεί», όσο το δικαστήριο θα συνέρχεται, στις εκδηλώσεις για την επέτειο της δολοφονίας του Παύλου Φύσσα και όσες άλλες χρειαστούν, για να δηλώσει ότι δεν θα επιτρέψει ποτέ ξανά στο ναζιστικό φίδι να βγει από τη φωλιά του και να περιφέρεται αμέριμνο και ασφαλές στις πόλεις, πλάι στους ανθρώπους.

Κάλεσμα της οικογένειας του Π. Φύσσα

Στις 7 του Οκτώβρη θα είμαστε όλοι και όλες στο Εφετείο! Μετά από πεντέμισι βασανιστικά χρόνια δικαστικής διαδικασίας, κατά την οποία δεχθήκαμε έως και ύβρεις και απειλές από την πλευρά των κατηγορουμένων, εμείς, η οικογένεια του Παύλου Φύσσα, αναμετρηθήκαμε κατά πρόσωπο με το τέρας του ναζισμού και σταθήκαμε όρθιοι. Η ώρα της απόφασης έφτασε 7 Οκτωβρίου 2020 και ώρα 11 π.μ. Επτά μαρτυρικά χρόνια από τη δολοφονία του Παύλου, για εμάς η συνολική καταδίκη της ηγεσίας της εγκληματικής οργάνωσης Χ.Α. είναι μονόδρομος. Την ημέρα της απόφασης καλούμε όλο τον κόσμο που στάθηκε δίπλα μας στο δικαστήριο όλα αυτά τα χρόνια, αλλά και όλους όσους δεν μπόρεσαν μέχρι σήμερα να έρθουν, στις 7 Οκτώβρη να είναι έξω από την αίθουσα του Εφετείου.

Η οικογένεια του Παύλου Φύσσα

Μάγδα

Παναγιώτης

Ειρήνη